صحت خود منحرف مىشوند . 3 . فاعل بالجبر : فاعلى كه علم به فعلش دارد ليكن فعلش تحت تأثير اراده‌اش نيست چون انسانى كه بر كارى خلاف اراده‌اش اكراه شود . 4 . فاعل بالرضا : فاعلى كه اراده به فعلش دارد ، و علم و آگاهى تفصيلى به فعلش چيزى جز خود فعلش نيست ، و پيش از عمل جز يك آگاهى و علم اجمالى به عمل از طريق علم به ذاتش ، آگاهى ديگرى ندارد . مانند انسان در ايجاد صورت‌هاى جزئى ذهن ( صور خيالى ) . انسان پيش از ايجاد صورت‌هاى مزبور يك علم قبلى به آنها ندارد كه پيش از آن صورت‌ها ، صورت‌هاى مشابه ديگرى در كار باشند و آنها هم با صورت‌هاى مشابه ديگرى و همين‌طور تا بىنهايت . نه ، اين‌طور نيست . علم به آن صور ، خود صور مزبور است نه صور ديگر علمى پيش از آنها . البته چون نفس انسانى به خودش علم دارد ، به طور علم حضورى ، به طور اجمال به همهء معلول‌هاى نفس ( و از جمله صور مزبور ) هم يك آگاهى اجمالى دارد ، ولى اين غير از علم تفصيلى به خود صور خاص مىباشد . اشراقيون معتقدند فاعليت خداوند نسبت به همهء اجزاى جهان نيز همين طور است . 5 . فاعل بالقصد : فاعلى كه اراده ، دارد و پيش از عمل آگاهى به عملش نيز دارد و علاوه بر اراده ، داعى و موجبى نيز دارد . انسان در همهء افعال اختيارىاش اين طور است كه هم علم و اراده دارد و هم علاوه بر علم ، تصديق به مفيد بودن كارش و ميل و شوقش نيز دخالت در عمل دارد كه زايد بر علم به عمل هستند . 6 . فاعل بالعنايه : فاعلى كه اراده دارد و علم و آگاهى تفصيلى پيش از عمل هم دارد ، علمش هم زايد بر ذات فاعل است و نفس علم و صورت ذهنىاش هم به تنهايى براى وقوع عمل كافى است و احتياجى به داعى و موجب ديگرى نيست . مثل انسانى كه بر تخته سنگ مرتفع و يا لبهء پرتگاه درّه و يا بالاى شاخه بلند درختى قرار گرفته و چون به پايين نگاه كند بترسد و به صرف تصور سقوط و تصوير حالت سقوط در